Nhà kinh tế học người Mỹ Milton Friedman từng nói “There ain’t no such thing as a free lunch” Chẳng có bữa ăn trưa nào là miễn phí. Trong kinh tế học điều đó có nghĩa là bất kỳ thứ gì bạn nhận được mà không tốn tiền thì có nghĩa là đang có một ai đó, một tổ chức nào đó tốn thời gian và sức lực để chuẩn bị hoặc làm ra nó.
Năm 2011 lúc đó tôi còn đang là học sinh, chẳng nhớ vì sao lại bắt đầu dùng facebook, chắc vì có ai đó đã nói lên đó kết bạn đi, tôi cũng có một vài người bạn online và cũng muốn có thêm nhiều bạn online hơn. Có thể là thêm bạn thêm vui, với cả nó miễn phí mà, có mất gì đâu. 15 năm sau tôi vẫn dùng facebook vẫn còn danh sách bạn bè với gần 900 người nhưng facebook đã không còn là nơi để kết nối bạn bè nữa.
Dù cho facebook của tôi vẫn còn danh sách bạn bè, vẫn còn có thể gửi tin nhắn đến những người bạn đó nhưng facebook đã âm thầm thay đổi rất nhiều kể từ ngày nó ra mắt.
Còn nhớ những năm đầu tiên khi mới sử dụng facebook tôi thường thấy facebook cập nhật các hoạt động từ bạn bè. Khá là thú vị vì mình biết được tin tức của bạn bè được cập nhật thường xuyên hơn. Tôi cũng lân la và biết đến nhiều anh chị, người bạn thú vị trên mạng thông qua các bài viết dài và góc nhìn riêng của họ.
Bẵng đi vài năm thì tôi thấy facebook của mình thường xuất hiện các bài đăng từ các fanpage mà tôi chẳng hề bấm theo dõi, hóa ra facebook đã âm thầm gửi thêm các bài viết đề xuất từ các fanpage đó. Tôi quyết tâm làm một thử nghiệm, tôi unfollow hết tất cả các fanpage và tất cả bạn bè trên facebook và quyết định nếu muốn cập nhật tin tức gì từ bạn bè thì tôi sẽ tự đi trò chuyện với họ hoặc bấm vào trang cá nhân của họ thay vì để cho facebook cập nhật trên bảng tin. Và bất ngờ là bảng tin của tôi vẫn ngập trong các bài viết đề xuất và quảng cáo.
Rồi thêm một hai năm sau khi mà video ngắn đang có sức hút quá mạnh, mọi người đổ dồn sang tiktok khiến cho thị phần của facebook vơi dần. Vậy nên facebook không muốn đứng ngoài cuộc chơi này, cũng cập nhật ngay tính năng video ngắn trên facebook khiến cho bảng tin đã nhiễu loạn nay còn nhiễu loạn hơn.
Thuật toán (logic hoạt động) của bảng tin facebook cũng không hề đứng yên nó liên tục được cải tiến để giữ chân người dùng lâu nhất trên mạng xã hội này, bằng cách lan tỏa các bài viết gây tranh cãi hoặc gây phẫn nộ. Cảm xúc mạnh, tranh cãi hoặc kịch tính giữ chân được người xem và thuật toán được lập trình để làm điều đó [1][2].
Thế rồi AI generator xuất hiện để làm bảng tin facebook rối tinh thêm một lần nữa, các bài viết được sản xuất nhanh hơn, tranh cãi hơn, thiếu kiểm chứng, thiên kiến, bài viết chào hàng, bán hàng xuất hiện dày đặc. Rất nhiều lần tôi đang đọc 1 nội dung nào đó thì nhận ra bài này không phải là do người viết. Cảm giác thật thất vọng khi mà bản thân tôi kỳ vọng có thể hiểu được, hoặc có chút kết nối nào đó về mặt quan điểm với tác giả bài viết thì lại nhận ra bài viết đó do AI viết.
Thế đấy, facebook đã không còn là facebook của cái ngày tôi còn là học sinh nữa. Cũng đúng thôi phải chăng mà mình trả tiền thì mới có quyền đòi hỏi facebook phải thế này thế kia, chứ dùng miễn phí thì còn ý kiến gì được nữa. Hóa ra bữa ăn miễn phí của Mark chỉ là cái mồi câu, cố gắng móc vào thói quen lướt mạng xã hội và cố gắng giữ chân tôi lâu nhất trên nền tảng này để phân phối và bán được nhiều quảng cáo hơn.
Đúng là chẳng có bữa ăn nào miễn phí thế mà tôi lại tin là có thật ăn suốt 15 năm qua.
Trích dẫn
[1] https://theconversation.com/facebook-whistleblower-frances-haugen-testified-that-the-companys-algorithms-are-dangerous-heres-how-they-can-manipulate-you-169420
[2] [https://medium.com/@jcai9638/the-wrathful-algorithm-how-facebook-and-youtube-amplify-user-anger-for-traffic-and-profit-f1b6f9a0d49f]
Leave a Reply